Weet wat je eet
Gezonde voeding is voor iedereen belangrijk. Voeding met voldoende variatie, geen maaltijden overslaan en goed spreiden, voldoende brood, melkproducten, fruit, groente, vis en vlees(vervangers) eten. Ontstekingsziekten zoals de ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa, kunnen met name bij opvlammingen, gepaard gaan met voedingsproblemen. "Het is moeilijk te zeggen hoeveel Crohn-patiënten voedingsproblemen hebben" zegt Nicolette Wierdsma, diëtiste op de afdeling maag-darm-leverziekten in het VU medisch centrum in Amsterdam, "ik zie natuurlijk alleen de mensen met problemen en niet al die Crohn-patiënten die geen klachten hebben." In een interview geeft Nicolette antwoord op verschillende vragen over Crohn en voeding.
In hoeverre moeten Crohn-patiënten rekening houden met hun voeding?
"Crohn-patiënten moeten in principe net zoveel rekening houden met hun voeding als mensen zonder Crohn. Zeker als de ziekte als gevolg van de behandeling met bijvoorbeeld TNF-blokkers rustig is. Het is op zich heel logisch en begrijpelijk dat mensen tijdens een opvlamming rekening houden met hun voeding, maar als de ziekte ontsteking weer rustig is moeten deze voedingsmiddelen weer opnieuw geïntroduceerd worden. Juist door structureel voedingsmiddelen uit het menu te halen, kunnen er juist voedingsproblemen ontstaan!"
Welke voedingsproblemen kunnen Crohn-patiënten hebben?
"Bij veel mensen met de ziekte van Crohn ontstaan de voedingsproblemen doordat de ontstekingen gepaard gaan met een verhoogde behoefte aan voedingsstoffen, maar het lichaam dat niet zo voelt. Integendeel zelfs. Meestal hebben mensen tijdens een opvlamming geen zin in eten, of pijn als er gegeten wordt. En dan maakt het vaak niet eens uit WAT er gegeten wordt. Daar komt nog bij dat er tijdens een opvlamming vaak sprake is van diarree en/of braken, waardoor patiënten veel voedingsstoffen verliezen. Ten slotte kan door de ontsteking in de (dunne) darm de opname van bepaalde voedingsstoffen verminderd zijn.
Al deze elementen zorgen ervoor dat patiënten in een negatieve energiebalans komen, waarbij het lichaam zichzelf (lees: de eigen spieren) moet afbreken om toch voldoende energie te hebben. Dit leidt tot ondervoeding, het ongewenst verlies van gewicht en spiermassa. Iemand die ondervoed is (dat ben je als je meer dan 10% van je lichaamsgewicht bent kwijtgeraakt in het laatste half jaar), heeft een groter risico op infecties/complicaties (rondom een operatie bijvoorbeeld), herstelt minder snel, is erg vatbaar en ligt vaak langer in het ziekenhuis.
Dit zijn niet de enige voedingsproblemen. Als gevolgen van een darmvernauwing (stenose) door littekenweefsel of ontstekingen, kunnen mensen problemen hebben met de darmpassage van voeding of er is sprake van individuele intoleranties voor bepaalde voedingsstoffen."
Wanneer wordt de diëtist bij de behandeling van de ziekte van Crohn betrokken?
"De diëtist wordt door de arts bij de behandeling betrokken als er bepaalde voedingsproblemen zijn. Veelal als er sprake is van ongewenst gewichtsverlies en dus ondervoeding. Maar ook bij passageproblemen als gevolg van vernauwingen door littekenweefsel of ontstekingen, rondom operaties of bij tekorten aan bepaalde vitaminen en/of mineralen kan de arts doorverwijzen naar de diëtist. Samen met de behandelend arts maak ik een voedingsbehandelplan en adviseer ik patiënten ten aanzien van inname van voeding en/of bepaalde voedingssupplementen.
Tijdens een opvlamming wordt voeding echt gezien als een onderdeel van de behandeling. We streven er dan naar om een stabiel en gezond gewicht te bereiken en te houden en werken aan het herstel van de spiermassa. De nadruk ligt dan voornamelijk op de inname van voldoende energie (kcal) en eiwitten. In deze gevallen wordt er ook regelmatig geadviseerd gebruik te maken van vloeibare kunstvoedingen of zelfs sondevoeding. Het lichaam krijgt dan weer voldoende energie, waardoor de ontsteking sneller zal herstellen.
In verschillende gevallen worden er bij de ziekte van Crohn bepaalde voedingssupplementen aan het dieet toegevoegd. Door diarree, ontstekingen en de verslechterde darmwerking of als gevolg van de behandeling met medicijnen kunnen er tekorten aan bepaalde vitaminen en/of mineralen ontstaan. Toch is het niet verstandig om op eigen houtje met veel voedingssupplementen te gaan experimenteren. Doe dit altijd alleen maar in overleg met de arts of diëtist!"
Welke adviezen kan je geven over voeding en de ziekte van Crohn?
"Eigenlijk zijn er geen algemene adviezen te geven over welke voedingsmiddelen wel of juist niet goed verdragen worden. Sommigen ervaren (tijdens opvlammingen) problemen met de vertering van bijvoorbeeld melksuiker/lactose. Groenten als ui, paprika, koolsoorten en peulvruchten zijn bij iedereen gasvormend en dat kan bij mensen met de ontsteking in de darm of met een stoma extra vervelend zijn waardoor deze voedingsmiddelen vermeden worden. Weglaten is op zich geen probleem, mits je voldoende andere soorten groenten eet. In principe ontwikkel je dan geen voedingstekorten. Wanneer je helemaal geen melkproducten kan verdragen (of lust) kan je wel en tekort aan eiwit, calcium of vitamine B2 krijgen. Je moet dit dan wel goed vervangen door bijvoorbeeld sojaproducten of speciale lactosebeperkte melksoorten.
Belangrijk is dat je voldoende voedingsvezels tot je neemt. Deze zitten in zowel volkoren graanproducten (brood, rijst, pasta) als in (gedroogd) fruit en groenten. Vezels hebben het doel om de (dikke) darm te stimuleren tot een zo normaal mogelijke werking. Ze hebben invloed op zowel de bewegingen van de darm, op de darmflora (goede darmbacteriën) en op de consistentie van de ontlasting. Voedingsvezels werken als een soort spons en nemen water op: bij diarree wordt de ontlasting dus wat dikker en bij harde ontlasting wordt deze juist wat soepeler.
Het eten van vis is voor iedereen heel gezond, dus het wordt aangeraden om dit 1-2 keer per week te eten. Er zijn enige aanwijzingen dat de vetzuren uit vette vis (omega-3 vetzuren) een positief effect kunnen hebben op de ziekte van Crohn, hoewel dit nog niet met wetenschappelijke bewijzen is aangetoond.
Ga niet zelf 'dokteren' met voeding, hier zijn zeker risico's aan verbonden. Het structureel weglaten van bepaalde voedingsstoffen kan de volwaardigheid van je dieet in gevaar brengen waardoor er juist tekorten ontstaan! Belangrijk is ook om geen voedingsmiddelen weg te laten omdat iemand anders er last van heeft. Deze intoleranties zijn zeer individueel en dus moet je alleen die voedingsmiddelen vermijden die bij jou klachten geven.
